Σημάδια ναρκισσιστή προϊσταμένου

Ελέγχεις τη διάθεσή του πριν ελέγξεις το δικό σου πρόγραμμα. Από τον ήχο της πόρτας του γραφείου ή από τις τρεις πρώτες λέξεις ενός μηνύματος, ξέρεις ήδη τι είδους μέρα θα είναι. Αν έχεις αρχίσει να διαχειρίζεσαι έναν άνθρωπο αντί να κάνεις τη δουλειά σου, ζεις ήδη ανάμεσα στα σημάδια ενός ναρκισσιστή προϊσταμένου, είτε το ονόμασε κάποιος έτσι κάποτε είτε όχι.

Δύσκολα αφεντικά υπάρχουν παντού. Όμως ένα αφεντικό που λυγίζει ολόκληρη την ομάδα γύρω από τη δική του εικόνα είναι άλλο κλίμα, γιατί η δουλειά παύει να είναι ο σκοπός και γίνεται πρώτη ύλη για τη φήμη κάποιου άλλου. Εδώ θα δεις πώς μοιάζει αυτό από μέσα, γιατί φθείρει τόσο γρήγορα και τι μπορείς να κάνεις με όσα παρατηρείς.

Τι είναι ο ναρκισσιστής προϊστάμενος;

Ναρκισσιστής προϊστάμενος είναι κάποιος με εξουσία, του οποίου οι αποφάσεις ακολουθούν σταθερά το δικό του κύρος και όχι τη δουλειά που βρίσκεται μπροστά του. Ο έπαινος κυλά προς τα πάνω, η ευθύνη προς τα κάτω, και το πραγματικό έργο της ομάδας γίνεται σιωπηλά η συντήρηση της αυτοεικόνας ενός ανθρώπου. Δεν πρόκειται για απλές διακυμάνσεις διάθεσης. Έχει τη λογική του, και μόλις δεις αυτή τη λογική, πολλές μπερδεμένες συμπεριφορές αρχίζουν να βγάζουν νόημα.

Αξίζει να ξεχωρίσεις τον απαιτητικό προϊστάμενο από αυτό το μοτίβο. Οι απαιτητικοί βάζουν τον πήχη ψηλά και σε κρατούν εκεί. Μπορεί να σε εξαντλούν, αλλά ξέρεις πού βρίσκεται ο πήχης και μένει εκεί που τον έβαλαν. Στα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, ο πήχης μετακινείται ανάλογα με το πώς νιώθει το άτομο για τον εαυτό του εκείνη την εβδομάδα, οπότε η επιτυχία γίνεται κάτι που δεν μπορείς να παράγεις αξιόπιστα. Ο στόχος ποτέ δεν αφορούσε πραγματικά το αποτέλεσμα.

Δύο πράγματα αξίζει να ειπωθούν καθαρά. Τα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά βρίσκονται σε ένα φάσμα, και οι περισσότεροι που τα φέρουν δεν έχουν διαταραχή που να μπορεί να διαγνωστεί. Επίσης δεν μπορείς να διαγνώσεις το αφεντικό σου από την άλλη άκρη ενός τραπεζιού συσκέψεων. Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να περιγράψεις ένα μοτίβο με ακρίβεια, και αυτό ακριβώς αλλάζει τις αποφάσεις σου.

Σημάδια ναρκισσιστή προϊσταμένου

Καθένα από αυτά μόνο του μπορεί να είναι απλώς μια κακή εβδομάδα. Σημασία έχει πόσα ισχύουν ταυτόχρονα και για πόσο καιρό ισχύουν.

• Η δουλειά σου φτάνει ψηλά με το δικό του όνομα: Η αναφορά που έχτιζες τρεις εβδομάδες παρουσιάζεται σε πρώτο πρόσωπο. Τίποτα που θα το έλεγε κανείς κλοπή, μόνο ένα αργό σβήσιμο του ποιος έκανε τι.
• Τα εύσημα και η ευθύνη κυλούν σε αντίθετες κατευθύνσεις: Οι νίκες ανήκουν στην ηγεσία του, οι απώλειες στη δική σου εκτέλεση. Η αφήγηση προσαρμόζεται κάθε φορά ώστε να τον κρατά στο κέντρο των καλών ειδήσεων και έξω από το κάδρο των άσχημων.
• Ο στόχος μετακινείται αφού τον φτάσεις: Παραδίδεις αυτό που ζητήθηκε και το αίτημα αλλάζει αναδρομικά. Αρχίζεις να κρατάς γραπτά τις οδηγίες, όχι επειδή είσαι ανοργάνωτη, αλλά επειδή έμαθες ότι θα τις χρειαστείς.
• Ο έπαινος έχει αγκίστρι: Το κομπλιμέντο έρχεται κολλημένο σε μια σύγκριση με συνάδελφο, ή ακούγεται δυνατά μπροστά σε κόσμο και εξαφανίζεται στα ιδιαιτέρως.
• Οι ερωτήσεις διαβάζονται ως ανυπακοή: Το να ρωτήσεις γιατί μετακινήθηκε η προθεσμία προσγειώνεται σαν κατηγορία, οπότε αρχίζεις να προβάρεις στο μυαλό σου ακόμη και τις συνηθισμένες ερωτήσεις, για να αφαιρέσεις ό,τι θα μπορούσε να ακουστεί σαν αμφισβήτηση.
• Το δωμάτιο αλλάζει όταν μπαίνει: Η κουβέντα ισοπεδώνεται, οι άνθρωποι ισιώνουν την πλάτη τους και όλοι αρχίζουν να παίζουν μια ελαφρώς διαφορετική εκδοχή του εαυτού τους. Νιώθεις τη μετατόπιση πριν την καταγράψεις συνειδητά.
• Οι ευνοούμενοι διορίζονται και μετά καθαιρούνται: Κάποιος είναι ο χρυσός εργαζόμενος για ένα τρίμηνο και μετά πέφτει σε δυσμένεια χωρίς σαφή λόγο. Η υπόλοιπη ομάδα κοιτάζει και μαθαίνει ακριβώς πόσο υπό όρους είναι η δική της θέση.
• Τα μέλη της ομάδας στήνονται το ένα απέναντι στο άλλο: Μαθαίνεις από δεύτερο χέρι τι φέρεται να είπε ένας συνάδελφος για τη δουλειά σου. Αργότερα ανακαλύπτεις ότι κι εκείνος άκουσε κάτι παρόμοιο για σένα.
• Τα όρια εκλαμβάνονται ως απιστία: Το να αρνηθείς το μήνυμα στις έντεκα το βράδυ ή να πάρεις την άδεια που δικαιούσαι, φέρνει μια ψυχρότητα που κρατά εβδομάδες. Τίποτα δεν λέγεται ανοιχτά, και ακριβώς αυτό κάνει το πράγμα τόσο δύσκολο να ονομαστεί.
• Δεν μπορεί να κάνει λάθος, μόνο να παρεξηγηθεί: Οι συγγνώμες έρχονται με τη μορφή εξήγησης, και το "λυπάμαι που το πήρες έτσι" κάνει σχεδόν όλη τη δουλειά.
• Μικρά λάθη πυροδοτούν αντίδραση πολύ πέρα από το μέγεθός τους: Ένα τυπογραφικό σε μια παρουσίαση φέρνει μια ώρα κατσάδας, γιατί το λάθος ποτέ δεν αφορούσε πραγματικά την παρουσίαση.
• Νιώθεις ανακούφιση όταν λείπει: Η δουλειά προχωρά καλύτερα και η διάθεση όλων ανεβαίνει. Αυτή η αντίθεση είναι από μόνη της δεδομένο που αξίζει να το πάρεις στα σοβαρά.

Το να αναγνωρίσεις τον εαυτό σου σε αυτή τη λίστα δεν είναι ετυμηγορία για το αφεντικό σου ως άνθρωπο, ούτε διάγνωση. Είναι μια περιγραφή του τι σου κοστίζουν οι συνθήκες εργασίας σου.

Γιατί έχει σημασία

Η δουλειά κάτω από τέτοια διοίκηση κοστίζει με τρόπους που δεν εμφανίζονται ποτέ σε αξιολόγηση απόδοσης. Να προβλέπεις μια διάθεση, να ξαναγράφεις τις προτάσεις σου, να κρατάς σιωπηλά αποδείξεις της ίδιας σου της επάρκειας: αυτό είναι αδιάκοπη εργασία και τρώει την ικανότητα που αλλιώς θα έδινες στο ίδιο το αντικείμενο. Πολλοί περιγράφουν ότι γυρίζουν σπίτι άδειοι μετά από μια μέρα που στα χαρτιά ήταν συνηθισμένη.

Η ζημιά συγκεντρώνεται στην κρίση που έχεις για τον εαυτό σου. Όταν η ανατροφοδότηση παύει να ακολουθεί την απόδοσή σου και αρχίζει να ακολουθεί τις ανάγκες κάποιου άλλου, ο συνηθισμένος τρόπος να ξέρεις αν είσαι καλή στη δουλειά σου σταματά να λειτουργεί, και ικανοί άνθρωποι αρχίζουν να αναρωτιούνται αν υπήρξαν ποτέ ικανοί. Αυτή η αμφιβολία δεν μένει στο γραφείο. Φαίνεται στο πώς μιλάς για τον εαυτό σου στο σπίτι, στο τι τολμάς να διεκδικήσεις, στο πόσο μένεις πάνω από μια απόφαση. Αν αυτή η διαρκής επαγρύπνηση σε ακολουθεί πια στα βράδια και στα σαββατοκύριακα, τα μοτίβα άγχους που φυτρώνουν σε ένα απρόβλεπτο περιβάλλον αξίζουν να κατανοηθούν από μόνα τους.

Υπάρχει και κόστος καριέρας. Οι άνθρωποι μένουν πολύ περισσότερο από όσο σκόπευαν, εν μέρει επειδή οι καλές εβδομάδες είναι πραγματικά καλές, εν μέρει επειδή η αποχώρηση μοιάζει με παραδοχή ότι η κριτική είχε δίκιο. Αυτό το μοτίβο σπάνια βελτιώνεται μόνο του, γιατί ποτέ δεν το προκάλεσε κάτι που έκανες εσύ.

Να δεις καθαρά με τι έχεις να κάνεις

Πριν αποφασίσεις οτιδήποτε για τη δουλειά σου, ξεκαθάρισε ποιο μοτίβο κοιτάς. Είναι ένας πιεσμένος προϊστάμενος σε ένα κακό τρίμηνο ή μια σταθερή δομή αίσθησης δικαιώματος, περιφρόνησης και αντιστροφής της ευθύνης, που κράτησε σε διαφορετικά έργα, ομάδες και ανθρώπους; Η απάντηση αλλάζει ποιο είναι το λογικό επόμενο βήμα.

Ένα δομημένο ερωτηματολόγιο το κάνει ευκολότερο, γιατί ρωτά για συγκεκριμένες συμπεριφορές μία προς μία, αντί να σου ζητά να συνοψίσεις δύο χρόνια σε ένα κάθισμα. Το Δωρεάν Τεστ Ναρκισσισμού περνά τα αναγνωρισμένα χαρακτηριστικά σε απλή γλώσσα και σου δίνει μια ευανάγνωστη σύνοψη του τι ξεχώρισε. Είναι εργαλείο στοχασμού, όχι διάγνωση, και κανένα ερωτηματολόγιο δεν μπορεί να σου πει ποιος πραγματικά είναι κάποιος. Αυτό που μπορεί να κάνει είναι να δώσει όνομα σε κάτι που κουβαλάς ανώνυμο, και συνήθως αυτό ακριβώς το βήμα κάνει δυνατά όλα τα υπόλοιπα.