Η σιωπή ως τιμωρία στον ναρκισσιστή: τι είναι και γιατί πονά τόσο

Όταν το σπίτι βουβαίνεται

Έκανες μια ερώτηση, διαφώνησες σε κάτι μικρό ή γύρισες αργά. Τώρα ο άνθρωπος απέναντί σου σταμάτησε να σου μιλά, και η σιωπή κρατά ήδη τρεις μέρες. Η σιωπή ως τιμωρία στον ναρκισσιστή δεν είναι διάλειμμα για να ηρεμήσουν τα πνεύματα. Είναι σιωπή με αποστολή. Σε κάνει να νιώσεις το κόστος του ότι δυσαρέστησες κάποιον, και σε κρατά απασχολημένο με το πώς θα ξανακερδίσεις την εύνοιά του.

Όποιος το έχει ζήσει ξέρει το πιο παράξενο κομμάτι: εξωτερικά δεν συμβαίνει τίποτα. Δεν υπάρχουν φωνές να δείξεις, ούτε σκηνή που να τη διηγηθείς σε φίλο χωρίς να ακουστείς υπερβολικά ευαίσθητος. Ακριβώς αυτή η αορατότητα είναι μέρος του λόγου που πετυχαίνει, και ο λόγος που τόσοι άνθρωποι περνούν μήνες αναρωτώμενοι μήπως τα φαντάζονται όλα.

Τι είναι η σιωπή ως τιμωρία

Η σιωπή ως τιμωρία είναι η σκόπιμη διακοπή της επικοινωνίας για να ελεγχθεί τι θα γίνει στη συνέχεια. Οι ερευνητές των σχέσεων ονομάζουν "πέτρινο τείχος" τη γενικότερη συνήθεια να κλείνεται κάποιος και να αρνείται κάθε συζήτηση στη σύγκρουση, και τη θεωρούν από τα πιο διαβρωτικά που μπορούν να κάνουν δύο άνθρωποι μεταξύ τους. Το να αποσυρθείς για λίγο είναι συνηθισμένο. Αυτό που χωρίζει τη σιωπή-τιμωρία από μια τίμια απόσυρση είναι το σχήμα της.

Ένα πραγματικό διάλειμμα ακούγεται κάπως έτσι: "Είμαι πολύ αναστατωμένος για να το συζητήσω σωστά τώρα. Δώσε μου μία ώρα." Έχει λόγο, έχει ένα περίπου τέλος, και έχει επιστροφή. Η σιωπή-τιμωρία δεν έχει κανένα από τα τρία. Έρχεται χωρίς προειδοποίηση, κρατά ακριβώς όσο αποφασίσει ο άλλος, και τελειώνει όταν το θελήσει εκείνος, συνήθως χωρίς λέξη για το τι έγινε.

Κάποιος με έντονα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά καταφεύγει στη σιωπή γιατί του λύνει πολλά ταυτόχρονα. Αποφεύγει μια κουβέντα στην οποία μπορεί να αποδειχθεί ότι έχει άδικο. Του επιστρέφει την αίσθηση ελέγχου αφού ένιωσε θιγμένος. Και σε βάζει εσένα στη θέση αυτού που κυνηγά, που είναι κι αυτό ένα είδος προσοχής. Η σιωπή αυτή δεν είναι άδεια. Είναι γεμάτη οδηγίες.

Τιμωρία ή αληθινή ανάγκη για χώρο

Όλοι σιωπούμε καμιά φορά. Η διαφορά φαίνεται στις λεπτομέρειες γύρω από τη σιωπή, όχι στην ίδια τη σιωπή. Αυτά είναι τα μοτίβα που περιγράφονται πιο συχνά:

• Κανένας δηλωμένος λόγος: Σου αφήνουν να μαντέψεις τι έκανες. Το μάντεμα δεν είναι παρενέργεια αλλά ο σκοπός, γιατί κρατά την προσοχή σου κολλημένη πάνω του.
• Κανένα τέλος: Κανείς δεν σου λέει αν πρόκειται για ένα βράδυ ή για δύο βδομάδες. Το ρολόι το κρατά ένας άνθρωπος, και δεν είσαι εσύ.
• Επιλεκτική σιωπή: Με όλους τους άλλους στο ίδιο δωμάτιο είναι ζεστός και ομιλητικός, ψυχρός μόνο μαζί σου. Η ψυχρότητα σβήνει τη στιγμή που μπαίνει κάποιος άλλος.
• Αν το πεις, χειροτερεύει: Ρωτάς τι συμβαίνει και παίρνεις "τίποτα", έναν αναστεναγμό, ή "το κάνεις θέμα". Το ότι το άνοιξες γίνεται νέο παράπτωμα.
• Η ζεστασιά επιστρέφει χωρίς επανόρθωση: Ένα πρωί είναι πάλι τρυφερός, σαν να μην έγινε τίποτα. Για τη βδομάδα που περπατούσες σε τσόφλια αυγών δεν μιλά κανείς.
• Εντείνεται όταν συνεχίζεις τη ζωή σου: Αν σταματήσεις να κυνηγάς και ασχοληθείς με τη μέρα σου, η σιωπή δυναμώνει ή αντικαθίσταται από κάτι πιο κοφτερό.
• Ζητάς συγγνώμη για να τελειώσει: Λες "συγγνώμη" για πράγματα που δεν πιστεύεις ότι έκανες, γιατί η ησυχία άξιζε πια περισσότερο από το δίκιο.

Ένα μεμονωμένο περιστατικό λέει λίγα. Ένα μοτίβο μηνών λέει πάρα πολλά.

Γιατί βαραίνει περισσότερο απ' όσο φαίνεται

Ο αποκλεισμός δεν είναι μικρό πράγμα για το σώμα. Έρευνες για την κοινωνική απόρριψη έδειξαν ότι το να σε αγνοούν ενεργοποιεί εν μέρει τις ίδιες περιοχές του εγκεφάλου με τον σωματικό πόνο. Γι' αυτό και κάτι που απ' έξω μοιάζει με το τίποτα μπορεί να σε αφήσει να τρέμεις, χωρίς ύπνο και χωρίς συγκέντρωση.

Αν ζήσεις αρκετά με αυτό, οι συνέπειες ξεπερνούν τα όρια της σχέσης. Αρχίζεις να διορθώνεις τον εαυτό σου πριν μιλήσεις, να περνάς τις προτάσεις από κόσκινο για να δεις ποια μπορεί να ανάψει ξανά τη σιωπή. Ακυρώνεις σχέδια μήπως η βραδιά στραβώσει. Η δουλειά υποφέρει, γιατί ένα κομμάτι της προσοχής σου μένει πάντα στο σπίτι, περιμένοντας να ανάψει η οθόνη. Οι φίλοι παίρνουν μια εκδοχή με λιμαρισμένες γωνίες, γιατί όλη η ιστορία σε κάνει να νιώθεις αφελής.

Μαθαίνουν και τα παιδιά του σπιτιού. Βλέπουν ότι η στοργή μπορεί να αποσυρθεί χωρίς προειδοποίηση και να επιστραφεί χωρίς εξήγηση, και πολλά κουβαλούν αυτό το μάθημα στις δικές τους σχέσεις ως ενήλικες. Αν αυτή η σκέψη σε αγγίζει, ίσως σε βοηθήσει να κοιτάξεις τα δικά σου μοτίβα προσκόλλησης δίπλα σε αυτά που ζεις τώρα.

Απολογισμός της δικής σου κατάστασης

Πρώτα απ' όλα, βοηθά να δεις το μοτίβο γραμμένο αντί να το ξαναπαίζεις στο μυαλό σου στις δύο τη νύχτα. Μερικές ερωτήσεις που αξίζει να τις καθίσεις:

• Συχνότητα: Πόσες φορές συνέβη τους τελευταίους έξι μήνες;
• Έναυσμα: Έρχεται μετά από καβγά, ή μετά από μια καλή μέρα που πέρασες εσύ;
• Επανόρθωση: Όταν τελειώνει, μιλά ποτέ κανείς γι' αυτό;
• Κόστος: Τι έχεις παρατήσει για να κρατηθεί η ησυχία;

Ένα τεστ ανίχνευσης δεν μπορεί να σου πει ποιος είναι κάποιος, και δεν διαγιγνώσκει κανέναν. Αυτό που μπορεί να κάνει είναι να τακτοποιήσει όσα ήδη ξέρεις σε κάτι που μπορείς να το δεις καθαρά. Το δωρεάν τεστ μας περνά από τις συμπεριφορές που περιγράφουν συχνότερα οι άνθρωποι όταν προσπαθούν να καταλάβουν αν έχουν να κάνουν με ναρκισσιστικά μοτίβα ή με μια συνηθισμένη δύσκολη περίοδο. Είναι αφετηρία για σκέψη, όχι ετυμηγορία, και δεν αντικαθιστά τη συζήτηση με ειδικό για τη δική σου κατάσταση.